Portal Orzeczeń Sądu Rejonowego w Pleszewie

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Pleszew, dnia 12 czerwca 2025 r.

Sąd Rejonowy w Pleszewie I Wydział Cywilny w następującym składzie:

Przewodniczący: sędzia Anna Zielińska

Protokolant: Aneta Biskup

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 maja 2025 r. w Pleszewie

sprawy z powództwa N. S.

przeciwko (...) spółce akcyjnej z siedzibą w W.

o zapłatę

1.  oddala powództwo,

2.  zasądza od powódki N. S. na rzecz pozwanego (...) spółce akcyjnej z siedzibą w W. kwotę 1.817,00 zł (jeden tysiąc osiemset siedemnaście złotych 00/100) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, z odsetkami ustawowymi za opóźnienie obliczanymi od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

Anna Zielińska

Sygn. akt: I C 64/25

UZASADNIENIE

Pozwem wniesionym w dniu 12 lutego 2025 r. powódka N. S. wniosła o zasądzenie od pozwanego (...) S.A. z siedzibą w W. kwoty 7.740,00 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczanymi od dnia 10 sierpnia 2023 r. do dnia zapłaty tytułem zwrotu czynszu najmu pojazdu zastępczego. Ponadto, powódka wniosła o zasądzenie od pozwanego kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.

W uzasadnieniu wskazała, iż w dniu 18 marca 2023 r. miał miejsce wypadek komunikacyjny w wyniku, którego uszkodzeniu uległ należący do powódki samochód osobowy marki V. (...), o nr rej. (...). Pojazd był wykorzystywany na potrzeby życia codziennego. Poszkodowana wynajęła samochód zastępczy S. (...). Najem trwał 127 dni, a jego koszt został określony na kwotę 11.430,00 zł. Sprawca szkody ubezpieczony był u pozwanego w ramach ubezpieczenia OC. Po zgłoszeniu roszczenia pozwany uznał za usprawiedliwiony 43-dniowy okres korzystania z pojazdu i wypłacił odszkodowanie w kwocie 3.690,00 zł przyjmując stawkę dzienną w kwocie 90,00 zł brutto. Powódka dochodzi zatem różnicy pomiędzy odszkodowaniem wypłaconym, a należnym.

W odpowiedzi na pozew pozwany (...) S.A. z siedzibą w W. wniósł o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. Pozwany zakwestionował zasadność najmu pojazdu zastępczego przez okres ponad 43 dni. Pozwany powołał się na naruszenie zasady minimalizacji szkody oraz złożoną poszkodowanemu ofertę najmu pojazdu zastępczego, wskazał na brak współdziałania poszkodowanego z ubezpieczycielem uznając, że doszło do wygenerowania dodatkowych kosztów.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

W dniu 18 marca 2023 r. miał miejsce wypadek drogowy, w następstwie którego uszkodzeniu uległ należący do powódki N. S. samochód osobowy marki V. (...) o nr rej. (...). Samochód był wykorzystywany w życiu codziennym. Sprawca wypadku D. S. był ubezpieczony w ramach ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych w pozwanym (...) S.A. z siedzibą w W.. Wyrokiem z dnia 27 października 2023 r. Sąd Rejonowy w Pleszewie uznał go za winnego spowodowania wypadku i skazał na 4 miesiące pozbawienia wolności w zawieszeniu na 3 lata. Wyrok jest prawomocny.

(dowód: wyrok SR k. 9-9v, wyrok SO k. 10, kopia dowodu rejestracyjnego k. 11-13v, wycena szkody k. 14-22v, niesporne)

W dniu 4 kwietnia 2023 r. powódka zawarła z synem A. S. umowę najmu samochodu zastępczego. Przedmiotem najmu był samochód S. (...), czynsz został ustalony na kwotę 90,00 zł brutto za dobę. Umowa została zawarta bezterminowo. Powódka wynajmowała samochód zastępczy przez 127 dni. W dni 9 sierpnia 2023 r. A. S. wystawił powódce fakturę na kwotę 11.430,00 zł, określając płatność gotówką. Po wypadku i ukończeniu najmu powódka nie zakupiła innego samochodu.

(dowód: umowa najmu k. 23-23v, protokół wydania k. 23v, faktura k. 24, zeznania A. S. (2) k. 88v, przesłuchanie powódki k. 89)

Powódka zgłosiła szkodę pozwanemu 10 lipca 2023 r. Pozwany uznał swoją odpowiedzialność wskazując w toku postępowania likwidacyjnego, że doszło do szkody całkowitej. Szkoda w pojedzie została wyceniona na kwotę 15.700,00 zł i takie odszkodowanie zostało przyznane decyzją z dnia 8 sierpnia 2023 r. Decyzją z dnia 22 sierpnia 2023 r. pozwany przyznał powódce odszkodowanie w kwocie 3.690,00 zł za wynajem pojazdu zastępczego za 41 dni najmu. Pozwany uznał za zasadny czas najmu pojazdu zastępczego za okres od dnia zgłoszenia szkody do dnia wydania decyzji oraz 7 dni organizacyjnych. Decyzją z dnia 13 września 2023 r. pozwany podwyższył odszkodowanie do kwoty 3.870,00 zł uznając dodatkowe 2 dni wynajmu, czyli łącznie 43 dni.

(dowód: decyzja pozwanego k. 25-25v, 44-45, 50-51, potwierdzenie wypłaty k. 46, formularz zgłoszenia k. 47-49, dokumenty w aktach szkodowych na płycie CD koperta k. 52)

Stan faktyczny w zakresie ustalonym przez Sąd w zasadzie nie był sporny. Strony różniły się wyłącznie co do zasadności najmu pojazdu zastępczego przez okres powyżej 43 dni. Dobowa stawka czynszu najmu nie była sporna. W sprawie najważniejszym dowodem okazał się dowód z przesłuchania powódki, którą sąd uznał za osobę wiarygodną i to wynik tego przesłuchania przesądził o oddaleniu powództwa, o czym będzie mowa w dalszej części uzasadnienia.

Sąd zważył, co następuje:

Odpowiedzialność pozwanego opiera się na art. 805 § 1 kc i art. 822 § 1 kc. w zw. z art. 34 ust. 1, art. 35 i art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 roku o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych ( t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 2500 ze zm.).

Ustalenie wysokości szkody i sposobu jej naprawienia odbywa się w zgodzie z zasadami określonymi w art. 361 § 2 kc i art. 363 § 1 kc - na podstawie odpowiedzialności za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła. Pozwany powinien dokonać pełnej kompensacji szkody, to jest doprowadzić do wyrównania uszczerbku w majątku poszkodowanego do poziomu, w jakim był przed zdarzeniem rodzącym odpowiedzialność. Zgodnie z art. 361 § 2 kc naprawienie szkody ma zapewnić całkowitą kompensatę doznanego uszczerbku, nie dopuszczając zarazem do nieuzasadnionego wzbogacenia poszkodowanego.

Wydatki na najem pojazdu zastępczego poniesione przez poszkodowanego, przekraczające koszty zaproponowanego przez ubezpieczyciela skorzystania z takiego pojazdu są objęte odpowiedzialnością z tytułu umowy obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych, jeżeli ich poniesienie było celowe i ekonomicznie uzasadnione (tak SN w uchwale z dnia 24 sierpnia 2017 r. III CZP 20/17, por także uchwała 7 sędziów SN z dnia 17 listopada 2011 r. III CZP 5/11). Nie ma wątpliwości, że w razie uszkodzenia pojazdu w wypadku komunikacyjnym szkodą w rozumieniu art. 361§2 kc jest nie tylko szkoda w samym pojeździe, ale także inne wydatki, których poszkodowany nie musiałby ponieść, gdyby zdarzenie nie wystąpiło, a które służą ograniczeniu (wyłączeniu) negatywnych następstw doznanych przez poszkodowanego w wyniku uszkodzenia (zniszczenia) pojazdu. Takim negatywnym następstwem jest m.in. brak możliwości korzystania z pojazdu uszkodzonego czy też zniszczonego, a zatem szkodą majątkową są wydatki poniesione na wynajem pojazdu zastępczego. Po pierwsze jednak, wydatki te musza być celowe i ekonomicznie uzasadnione. Za wydatek celowy uznaje się wydatek poniesiony za korzystanie z innego pojazdu w takim zakresie, w jakim poszkodowany korzystałby ze swojego środka lokomocji, gdyby mu szkody nie wyrządzono. Z kolei wydatki ekonomicznie uzasadnione to wydatki za najem pojazdu zasadniczo o podobnej klasie do pojazdu uszkodzonego lub zniszczonego, poniesione w oparciu o stawki czynszu najmu, które obowiązują na danym rynku lokalnym (ceny rynkowe za tego typu usługi) i w czasie naprawy pojazdu mechanicznego lub do czasu nabycia nowego pojazdu. Po drugie, na wierzycielu (poszkodowanym) zawsze spoczywa obowiązek podjęcia działań zmierzających do zapobiegania szkodzie i zmniejszenia jej rozmiarów. Obowiązek ten wynika zarówno z przepisów kodeksu cywilnego (art. 354 § 2, art. 362, art. 826 § 1), jak i ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych - art. 16 ust. 1 pkt 1 i 2. Brak działania minimalizującego szkodę nie może zwiększać zakresu obowiązku odszkodowawczego. W konsekwencji na zobowiązanym do naprawienia szkody ciąży obowiązek zwrotu wyłącznie wydatków pozwalających na wyeliminowanie negatywnych dla poszkodowanego następstw, niedających się wyeliminować w inny sposób, z zachowaniem rozsądnej proporcji pomiędzy korzyścią wierzyciela a obciążeniem dłużnika (por. cyt. już wyżej uchwała SN z 17 listopada 2011 r., III CZP 5/11, a także uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego z 13 marca 2012 r., III CZP 75/11, publ. OSNC 2012/7-8/81 oraz uchwałę SN z 24 sierpnia 2017 r., III CZP 20/17, publ. OSNC 2018/6/56).

Podnieść należy, że Sąd Najwyższy dostrzegając możliwość kompensaty rzeczywiście poniesionych wydatków na najem pojazdu zastępczego, zwrócił uwagę na potrzebę utrzymania ochrony interesów poszkodowanego w rozsądnych granicach. Uwzględniając obowiązek wierzyciela zapobiegania szkodzie i zmniejszenia jej rozmiarów, należy uznać, że nie mogą być uznane za celowe i ekonomicznie uzasadnione wydatki, które nie są konieczne do wyeliminowania negatywnego następstwa w postaci utraty możliwości korzystania z uszkodzonego (zniszczonego) pojazdu (wyrok SN z 25 kwietnia 2023 r. II CNPP 5/22, Legalis nr 2972560).

Dotychczasowe orzecznictwo podkreśla więc znaczenie ogólnej zasady prawa zobowiązań, a mianowicie zasady lojalnej współpracy pomiędzy wierzycielem a dłużnikiem przy naprawianiu szkody. Zasada ta, skodyfikowana w treści art. 354 § 1 i 2 kc stanowi, że zarówno dłużnik jak i wierzyciel powinni przy wykonaniu zobowiązania działać zgodnie z zasadami współżycia społecznego. Natomiast zgodnie z art. 362 kc jeżeli poszkodowany przyczynił się do powstania lub zwiększenia szkody, obowiązek jej naprawienia ulega odpowiedniemu zmniejszeniu stosownie, do okoliczności, a zwłaszcza stopnia winy obu stron.

Przepisy te zostały uszczegółowione w ustawie z dnia 22 maja 2003 roku o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych. Z art. 16 ust 3 te ustawy wynika, że osoba, której odpowiedzialność jest objęta ubezpieczeniem obowiązkowym, a także osoba występująca z roszczeniem, powinny przedstawić zakładowi ubezpieczeń, Ubezpieczeniowemu Funduszowi Gwarancyjnemu lub Polskiemu Biuru Ubezpieczycieli Komunikacyjnych posiadane dowody dotyczące zdarzenia i szkody oraz ułatwić im ustalenie okoliczności zdarzenia i rozmiaru szkód, jak również udzielić pomocy w dochodzeniu przez zakład ubezpieczeń, Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny lub Polskie Biuro Ubezpieczycieli Komunikacyjnych roszczeń przeciwko sprawcy szkody.

Według art. 17 cytowanej ustawy, jeżeli osoba objęta ubezpieczeniem obowiązkowym odpowiedzialności cywilnej lub osoba występująca z roszczeniem, z winy umyślnej lub rażącego niedbalstwa, nie dopełniły obowiązków wymienionych w art. 16, a miało to wpływ na ustalenie istnienia lub zakresu ich odpowiedzialności cywilnej bądź też na zwiększenie rozmiarów szkody, zakład ubezpieczeń może dochodzić od tych osób zwrotu części wypłaconego uprawnionemu odszkodowania lub ograniczyć wypłacane tym osobom odszkodowanie. Ciężar udowodnienia faktów, uzasadniających zwrot zakładowi ubezpieczeń części odszkodowania lub ograniczenia odszkodowania, spoczywa na zakładzie ubezpieczeń.

Warto przypomnieć też art. 824§1 kc stanowiący, że suma pieniężna wypłacona przez ubezpieczyciela z tytułu ubezpieczenia nie może być wyższa od poniesionej szkody, o ile nie umówiono się inaczej. Z powołanych przepisów wybija się oczywista teza, że szkoda nie może być źródłem wzbogacenia. Naprawienie szkody powinno mianowicie stanowić pełną kompensację poniesionej szkody i ani in plus ani in minus nie wychodzić poza ramy restitutio in integrum lub adekwatną do szkody sumę pieniężną.

Spór w niniejszej sprawie skoncentrował się wyłącznie na okresie najmu.

W sprawach o naprawienie szkody związanej z kosztami najmu pojazdu zastępczego, konieczne jest przedstawienie dowodów, świadczących, że to właśnie w takim zakresie kształtował się uzasadniony koszt najmu pojazdu zastępczego. Zgodnie z ogólną zasadą postępowania dowodowego w procesie cywilnym ciężar dowodu spoczywa na stronie, która z danego faktu wywodzi skutki prawne. Jeżeli powódka uważa, że uzasadniony czas najmu pojazdu zastępczego przekroczył 43 dni to powinna przedstawić dowody lub wnioski dowodowe uzasadniające takie twierdzenie. Sama faktura nie jest dowodem wystarczającym, bo o ile na jej podstawie można ustalić stawkę i czas na jakie zgodziły się strony umowy najmu, to już weryfikacja zasadności nie jest możliwa. Ta musi być wykazana innymi dowodami. Wysokość odszkodowania za koszt najmu pojazdu zastępczego, nie zależy od tego ile żąda powód, nawet posiadając rachunki czy faktury dokumentujące poniesione wydatki, ale od realnie poniesionej szkody i uzasadnionych wydatków na jej naprawienie. Uzasadnione wydatki nie mogą być utożsamiane z wydatkami faktycznie poniesionymi. W takiej sytuacji powód mógłby żądać dosłownie każdej kwoty, za najem każdego rodzaju pojazdu zastępczego i to niezależnie od miejsca lokalizacji wypożyczalni.

W niniejszej sprawie powódka wynajmowała pojazd przez 127 dni od początku kwietnia do początku sierpnia 2023 r. Szkoda została zgłoszona pozwanemu dopiero w lipcu. Zakład ubezpieczeń zlikwidował ją w terminie jednego miesiąca, czyli w terminie przewidzianym w art. 14 ustawy z dnia 22 maja 2003 roku o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych. Do czasu likwidacji szkody, która miała charakter szkody całkowitej zakład ubezpieczeń doliczył 7 dni i w ten sposób określił uzasadniony czas najmu. Pozwany kwestionuje więc najem ponad 43 dni i konsekwentnie odmawia zapłaty za 84 dni najmu.

Należy przypomnieć, że wypadek miał miejsce 18 marca 2023 r., umowa najmu pojazdu została zawarta 4 kwietnia 2023 r. bezterminowo, a sam najem trwał do 8 sierpnia 2024 r.

Według świadka A. S. (2), który kierował samochodem powódki w czasie, kiedy doszło do wypadku, po wypadku nie miał wiedzy co do sprawstwa i dlatego szkoda została zgłoszona tak późno. W ocenie sądu wątpliwości co do sprawstwa szkody nie zostały jednoznacznie wykazane. Ten sam świadek zeznał, że udał się na policję celem uzyskania notatki ze zdarzenia, ale odmówiono mu wydania ponieważ nie był właścicielem pojazdu. Powódka wiedziała o tym, a mimo wszystko nie podjęła próby uzyskania notatki we własnym zakresie. Ponadto powódka przyznała, że na najem samochodu zdecydowała się w momencie kiedy dowiedziała się, że syn nie jest winny spowodowania wypadku. Powódka dwukrotnie wyjaśniła motywy podjęcia decyzji o najmie i jej stanowczość w tym zakresie sąd uznał za przekonującą. Oznacza to, że na moment rozpoczęcia realizacji umowy najmu pojazdu zastępczego powódka wiedziała, że sprawcą szkody jest drugi z kierowców uczestniczących w wypadku. Nic więc nie stało na przeszkodzie, by już wtedy zgłosić roszczenie zakładowi ubezpieczeń.

Należy podkreślić, że zakład ubezpieczeń nie jest upoważniony do zaniechania prowadzenia postępowania likwidacyjnego do czasu prawomocnego zakończenia sprawy karnej, dotyczącej wypadku komunikacyjnego, w którym uczestniczył kierowca ubezpieczony od odpowiedzialności cywilnej. Należącego do istoty działalności ubezpieczeniowej obowiązku ustalenia przesłanek swojej odpowiedzialności zakład ubezpieczeń nie może przerzucać na inne podmioty, a w szczególności biernie oczekiwać na wynik postępowania karnego, gdyż w takiej sytuacji dopuszcza się zwłoki w wykonaniu swojego zobowiązania (por. J. Miaskowski, K. Niezgoda, P. Skawiński, Ustawa o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych. Komentarz, Warszawa 2012).

W przypadku szkody całkowitej, czyli takiej w której dochodzi do całkowitego zniszczenia pojazdu, uzasadniony czas najmu to czas likwidacji szkody, powiększony o okres organizacyjny. Likwidację szkody zamyka wypłata odszkodowania obliczonego jako różnica pomiędzy wartością pojazdu przed szkodą, a wartością pozostałości (wraku). Dopiero przesądzenie odpowiedzialności za szkodę i wypłata środków pozwala poszkodowanemu na racjonalne podjęcie decyzji co do zakupu nowego auta. Praktyka orzecznicza dopuszcza możliwość wydłużenia okresu najmu o 7 dni od uzyskania odszkodowania na zorganizowanie zakupu kolejnego auta. W niniejszej sprawie pozwany zmieścił się w tym czasie i za cały okres 43 dni wypłacił powódce wynagrodzenie za najem pojazdu zastępczego. Powódka nie zdołała udowodnić konieczności najmu samochodu zastępczego ponad ten okres, nie usunęła także podniesionych przez pozwanego w tym postępowaniu wątpliwości co do samej zasadności najmu. W postępowaniu likwidacyjnym A. S. (2) podnosił konieczność zakupu nowego auta dla siebie, tymczasem w postępowaniu sądowym forsowano tezę o korzystaniu z auta zastępczego przez powódkę. Powódka N. S. ostatecznie nie zdecydowała się na zakup samochodu w miejsce zniszczonego pojazdu.

Wobec powyższego Sąd w pkt 1 wyroku oddalił powództwo.

O kosztach postępowania Sąd orzekł w punkcie 2 wyroku, na podstawie art. 98§1 kpc.

Anna Zielińska